پرونده ادغام خودروسازان باز انجام گرفت • مهر و موم

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
یکشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۶

پرونده ادغام خودروسازان باز انجام گرفت

دسته بندی : صنعت و تکنولوژی تاریخ : سه شنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۶


دنیای اقتصاد : دوازدهمین نمایشگاه بین‌المللی قطعات، لوازم و مجموعه‌های خودرو پایتخت دیروز در شرایطی افتتاح انجام گرفت که در حاشیه آن، مدیرعامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) از طرح وزارت صنعت، معدن و تجارت برای ادغام قطعه‌سازان داخلی رویداد داد.این در حالی هست که به نقل کرد برخی اعضای انجمن قطعه‌سازان ایران، وزارت صنعت به‌دنبال ادغام با هم خودروسازان بزرگ کشور (ایران‌خودرو و گروه خودروسازی سایپا) در کنار تجمیع قطعه‌سازان هست.به نقل کرد آنها، قرار هست کمیسیونی مشترک از خودروسازان و قطعه‌سازان و وزارت صنعت، بررسی‌های لازم برای ادغام شرکت‌های بزرگ خودروسازی و قطعه‌سازی را انجام دهد. بر این اساس، اگر برآیند بررسی‌های کمیسیون مربوطه مثبت باانجام گرفت، طرح ادغام ایران‌خودرو و گروه خودروسازی سایپا و همچنین تجمیع قطعه‌سازان، در قالب مصوبه وزارت صنعت، معدن و تجارت تصویب و وارد فاز اجرایی خواهد انجام گرفت.

اثرات منفی ادغام خودروسازان
وزارت صنعت، معدن و تجارت اما در حالی به‌دنبال ادغام خودروسازان بزرگ و تجمیع قطعه‌سازان هست که این طرح پیش تر و در اواسط دهه ۸۰ از سوی مهرداد بذرپاش مدیرعامل تایم پارس خودرو (شرکت زیرمجموعه سایپا) مطرح انجام گرفت. در آن دوران، مهرداد بذرپاش که یکی از چهره‌های مطرح سیاسی کشور به‌شمار می‌رفت، پیشنهاد داد ایران‌خودرو و سایپا با یکدیگر ادغام شوند تا ضمن کاهش هزینه‌ها، اقداماتی مشترک در حوزه‌های مختلف اعم از تولید و طراحی و بازاریابی انجام دهند.

ازآنجاکه بذرپاش ارتباط زیاد نیکوی با دولت داشت، به پشتوانه همین اعتبار، طرح پیشنهادی‌اش را بارها تکرار کـــرد تا بتواند اتفاقی تاریخی را در خودروسازی ایران به نام خود ثبت کند. این در حالی بود که طرح ادغام با مخالفت‌های زیادی به خصوص از سوی فعالان صنعت خودرو و نمایندگان مجلس شورای اسلامی روبه‌رو انجام گرفت و آنها حتی اعلام کـــردند اجازه رخ دادن این اتفاق را نخواهند داد. از نظر مخالفان، ادغام دو خودروساز بزرگ کشور به انحصار افزایش در بازار خودرو خواهد انجامید، آن هم در شرایطی که بازار خودرو ایران به خودی خود در انحصار قرار دارد. هرتعداد طرح ادغام به هر حال موافقانی نیز داشت، اما مخالفان زیاد افزایش بودند و از همین رو به‌نظر می‌رسید بذرپاش از پیشنهاد جنجالی‌اش کوتاه بیاید. با این حال وی همچنان بر ادغام خودروسازان اصرار می‌ورزید و از هر فرصتی برای تکرار این طرح و همراه کـــردن نمایندگان مجلس شورای اسلامی و فعالان صنعت خودرو هستفاده می‌کـــرد.

این وسط همه منتظر بودند تا نظر مسوولان وزارت صنایع را بدانند، وزارتخانه‌ای که در ماجرای ادغام سکوتی عجیب را پیشه کـــرده و از همین رو گمان می‌رفت مخالفتی با یکی انجام گرفتن دو خودروساز بزرگ کشور ندارد.این در شرایطی بود که علی‌اکبر محرابیان وزیر صنعت تایم، بی‌مقدمه و ناگهان اعلام کـــرد موافق ادغام ایران‌خودرو و سایپا نیست. مخالفت محرابیان به حدی جدی بود که وی به صآسوده اعلام کـــرد دیگر نمی‌خواهد حرفی از این ماجرا بشنود و اتفاقا همین هم انجام گرفت، چه آنکه بذرپاش دیگر طرح ادغام را پیگیری نکـــرد. وی حتی با وجود آنکه بعدها مدیرعامل سایپا انجام گرفت، باز هم مانند گذشته طرح ادغام را پیگیری نکـــرد تا پرونده این طرح جنجالی به بایگانی برود.

حالا اما پس از حدود گذشت یک دهه از آن ماجرا، محمد شریعتمداری وزیر صنعت، معدن و تجارت طرح ادغام را از بایگانی بیرون کشیده و می‌خواهد برای بار دوم، آن را به اصطلاح تست کند. هرتعداد هنوز این موضوع رسما از سوی مسوولان وزارت صنعت اعلام نانجام گرفته، با این حال برخی اعضای انجمن قطعه‌سازان تاکید می‌کنند وزارتخانه پرونده ادغام را مجدد به جریان انداخته هست. این در شرایطی هست که از همین حالا مخالفت‌هایی با این طرح (چه در مورد خودروسازان و چه درباره قطعه‌سازان) شکل گرفته و مشخص نیست کمیسیون مشترکی که قرار هست جوانب آن را مورد بررسی قرار دهد، در نهایت چه تصمیمی را اتخاذ خواهد کـــرد. طبعا ازآنجاکه خودروسازان و قطعه‌سازان نیز عضو این کمیسیون هستند، بعید به‌نظر می‌رسد برآیند بررسی‌ها به سمت ادغام باانجام گرفت، مگر آنکه وزارت صنعت، معدن و تجارت روی ادغام اصرار داشته و بخواهد به هر شکل ممکن آن را اجرایی کند.

در این شرایط این پرسش پیش می‌آید که آیا ادغام ایران‌خودرو و سایپا و یکی انجام گرفتن آنها در شرایط فعلی خودروسازی و بازار ایران، به صلاح بوده و سبب توسعه خواهد بود یا عقب‌گردی بزرگ را در تاریخ این صنعت به ثبت خواهد رساند. در پاسخ به این پرسش، قطعه‌سازان بر این باورند که پروژه ادغام چه در خودروسازی و چه در قطعه‌سازی، محکوم به شکست خواهد بود؛ زیرا یکی انجام گرفتن ایران‌خودرو و سایپا با یکدیگر و تجمیع شرکت‌های ریز و درشت قطعه‌سازی، سبب ایجاد انحصار هرچه افزایش انجام گرفته و این موضوع عقبگرد خودروسازی و قطعه‌سازی کشور را در پی دارد.جدا از قطعه‌سازان، زیادی از کارشناسان نیز بر این باورند که بازار خودرو ایران هم اکنون در انحصار دو شرکت اصلی (ایران‌خودرو و گروه خودروسازی سایپا) قرار دارد؛ بنابراین اگر قرار به ادغام آنها باانجام گرفت، دیگر برای متداوم باید پرونده رقابت میان آنها را بست.هرتعداد پس از توافق هسته‌ای و برجام، برخی خودروسازان خارجی راهی ایران انجام گرفتند، با این حال آنها نیز وارد همکاری مشترک با ایران‌خودرو و سایپا و همچنین سازمان گسترش انجام گرفتند تا عملا منافع مشترک میان‌شان برقرار شود.

به عبارت بهتر، اگر قرار بر ادغام ایران‌خودرو و سایپا با یکدیگر باانجام گرفت، عملا دیگر رقابت خودروسازان خارجی در بازار کشور نیز معنایی نخواهد داشت؛ زیرا منافع همه آنها یکی خواهد بود و این معنایی جز انحصار نخواهد داشت. این وسط شاید برخی امیدوار به ایجاد رقابت از ناحیه رنو باشند، اما این شرکت نیز با سازمان گسترش وارد همکاری مشترک انجام گرفته بنابراین به نوعی در خانواده بزرگ خودروسازان کشور جای خواهد گرفت و شاید دیگر فضایی برای رقابت نداشته باانجام گرفت. تازه اگر فرض کنیم رنو بتواند هستقلال خود را در ایران حفظ کند، دیگر عملا قدرت رقابت با غول بزرگی که از ادغام ایران‌خودرو و سایپا و شرکای خارجی شان با یکدیگر ایجاد خواهد انجام گرفت را نخواهد داشت. نه رنو، بلکه هیچ خودروساز خارجی دیگری نمی‌تواند در صورت ادغام خودروسازان ایرانی، وارد عرصه رقابت در بازار خودرو کشور شود و این موضوع نه صلاح صنعت خودرو هست و نه نفع مشتریان را در پی خواهد داشت.

نکته دیگر اما به تناقض سیهست‌ها در خودروسازی ایران مربوط می‌شود. این تناقض از آن جهت هست که از یک سو وزارت صنعت بخش خصوصی را به سرمایه‌گذاری در صنعت خودرو ترغیب و از آنها می‌خواهد قطب سوم خودروسازی کشور را تشکیل دهند و از سویی به‌دنبال ادغام ایران‌خودرو و سایپا هست. طبعا در صورتی که طرح ادغام ایران‌خودرو و سایپا نهایی و وارد فاز اجرایی شود، نه تنها دیگر قطب سومی در کار نخواهد بود، بلکه قطب دوم نیز از بین رفته و فقط یک قطب اصلی در خودروسازی کشور باقی می‌ماند.هرچه هست فعلا باید منتظر ماند و دید کمیسیون مشترک وزارت صنعت و خودروسازان و قطعه‌سازان در نهایت به چه جمع‌بندی و نتیجه‌ای در مورد ادغام خودروسازان بزرگ و تجمیع واحدهای قطعه‌سازی خواهد رسید و آیا این طرح تصویب و وارد فاز اجرایی می‌شود یا باز هم به بایگانی سپرده خواهد انجام گرفت. در این بین، اگرچه می‌توان برای تجمیع نسبی قطعه‌سازان با شرایطی خاص، درصدی از احتمال را لحاظ کـــرد، با این حال زیاد بعید به‌نظر می‌رسد طرح ادغام خودروسازان عملی شود. به صورت حتم طبعا وزارت صنعت در این ماجرا نقشی محوری دارد، با این حال اگر بر ادغام ایران‌خودرو و سایپا اصرار داشته و به‌دنبال اجرایی انجام گرفتن آن باانجام گرفت، باید از موانع بزرگی از جمله نمایندگان مجلس شورای اسلامی بگذرد.

تخفیف وزارت صنعت به خودروسازان
اما در افتتاحیه نمایشگاه قطعات، مدیر سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران که به نیابت از وزیر صنعت، معدن و تجارت در آن حضور یافته بود، با اشاره به نقش قطعه‌سازان در قراردادهای خارجی صنعت خودرو، گفت: در قرارداد سایپا، ایران‌خودرو و هم در قرارداد سازمان گسترش بندهایی وجود دارد که شرکت‌های پژو، رنو و سیتروئن باید قطعه‌سازان ایرانی را ارتقا داده و به شبکه جهانی خود پیوند دهند.منصور معظمی افزود: همه قراردادهای خودرویی را مطالعه کـــرده‌ام و هیچ جای نگرانی برای قطعه‌سازان وجود ندارد؛ زیرا خوهست وزارتخانه از خودروسازان و سازمان گسترش این هست که به قطعه‌سازان داخلی در قراردادهای خارجی توجه ویژه شود. وی ادامه داد: به‌عنوان مثال، در همکاری مشترک ایدرو و رنو، ۱۵ قطعه‌ساز وابسته به این قرارداد، تولیدات صادراتی دارند و بنهست این رقم به ۶۰ قطعه‌ساز افزایش یابد.

مدیرعامل ایدرو اما با بیان اینکه مشکل امروز قطعه‌سازان به پرداخت‌های مالی از سوی خودروسازان برمی‌گردد، گفت: به خودروسازان تاکید کـــردیم با وجود مشکلاتی که دارند در پرداخت‌ها و قراردادها به قطعه‌سازان توجه ویژه داشته باشند.وی با بیان اینکه قراردادها فرصت نیکوی برای قطعه‌سازان، خودروسازان و مصرف‌کنندگان هست، افزود: نمایشگاهی که دایر انجام گرفته فرصتی برای شناخت افزایش شرکت‌ها از بازار ایران هست و مطمئنا شرکت‌هایی که شناخت نیکوی از این بازار دارند، در این نمایشگاه شرکت کـــرده‌اند؛ به صورت حتم سیهست وزارتخانه هم این نیست که خودروسازی و قطعه‌سازی در اختیار شرکت‌هایی خاص قرار گیرد.معظمی اما در مورد میزان داخلی‌سازی خودروهای پسابرجامی، تاکید کـــرد: در همه قراردادها خودروسازان و شرکای خارجی‌شان موظف انجام گرفته‌اند با ۴۰ درصد تولید داخل اقدام به تولید کنند، با این حال وزارت صنعت به خارجی‌ها اجازه داد که با درصدی کاهش، تولید را آغاز و در نهایت به ۴۰ درصد برسند. وی ادامه داد: در عین حال سیهست وزارتخانه این هست که خودروسازان حداقل ۴۰ درصد ساخت داخل را رعایت کنند و اگر غیر از این باانجام گرفت، اجازه ورود خودرو به بازار داده نمی‌شود.

غیبت قطعات پسابرجامی
اما دوازدهمین نمایشگاه قطعات، لوازم و مجموعه‌های خودرو در شرایطی دیروز افتتاح انجام گرفت که باز هم چینی‌ها حضور پر رنگی در آن داشتند. به صورت حتم طبعا با توجه به توافق هسته‌ای و برجام و حضور شرکت‌های اروپایی و آسیایی معتبر در ایران، چینی‌ها کمرنگ تر از گذشته در قطعه‌سازی ایران حضور دارند، با این حال هنوز هم می‌توان آنها را در بخش مختلف قطعه‌سازی کشور به چشم دید. در کنار چینی‌ها اما به‌نظر می‌رسد قطعه‌سازان ترکیه نیز حضوری نسبتا پر‌رنگ در نمایشگاه امسال دارند که این موضوع نشان می‌دهد ارتباطات جدیدی میان آنها و طرف‌های ایرانی پس از برجام شکل گرفته هست. نکته دیگر در مورد نمایشگاه دوازدهم اما به ضعف قطعه‌سازان در تولید قطعات خودروهای جدید خارجی برمی‌گردد. این ضعف از آن جهت هست که در غرفه‌های داخلی نمایشگاه، هنوز هم قطعات خودروهای قدیمی و نهایتا تعداد خودرو جدید تولید داخل به چشم می‌آید و رویداد تعدادانی از قطعات و مجموعه‌های مربوط به محصولات پسابرجامی نیست. از همین رو افزایش قطعه سازانی که در نمایشگاه امسال حضور دارند، تنها به بازار داخل وابسته بوده و تعدادان در صادرات موفقیتی به‌دست نیاورده‌اند. این موضوع نیز طبعا از ضعف فنی و تکنولوژی و دور ماندن از دانش روز دنیای خودروسازی سرچشمه می‌گیرد، چه آنکه اگر لازمه صادرات، کیفیت زیاد بالا و قیمت تا حد امکان پایین هست و قطعه‌سازان ایرانی در این دو حوزه توانمندی تعدادانی ندارند. نمایشگاه قطعات تا بیست و پنجم آبان‌ماه در محل دائمی نمایشگاه‌های پایتخت برقرار هست.